'De roep van de stilte'

Een reflectie

Tijdens het jaarlijkse Iona-weekend in mei in Dopersduin in Schoorl was het thema 'De roep van de stilte'. Het werd door de inzet van velen een weekend met een variatie aan mogelijkheden om de stilte te verkennen.

Geen retraite

In de aankondiging hadden Hilda Scherphuis en ik gemeld dat het niet ging om een retraite weekend. Dat zou verwachtingen wekken van stil worden in een voortdurend stille omgeving met zo weinig mogelijk praten en zoveel mogelijk zwijgen. Dat was niet de bedoeling. Het past ook niet zo bij de Iona Community. We wilden oefenen in stil zijn, stilte onderzoeken maar er ook met elkaar over praten en natuurlijk over zingen.

Verscheidenheid

Vooraf dachten we na over wie zouden kunnen komen. We verwachtten een weekend met zowel ervaren stilte zoekers als met mensen die de stilte mr zouden willen zoeken. Sommigen zouden afkomen op het thema. Anderen zouden gewoon komen, los van het thema, op zoek naar de inspirerende sfeer van Iona, in ontmoetingen, de teksten en de liederen. Sommigen zouden nieuwsgierig zijn naar het fenomeen stilte: wat s het eigenlijk?
Er zouden zeker mensen zijn, dachten we, die de stilte wilden ervaren met daarin een verlangen naar rust en evenwicht. Zouden er mensen zijn die op zoek waren naar de stem van God, naar diepere kennis over zichzelf, nieuwe energie? We konden het vooraf niet allemaal invullen. Vandaar de keuze voor de activiteiten en workshops: zonder woorden, mt woorden, zittend en actief, binnen en buiten, met oude teksten en nieuwe verhalen.

Inademen

De weg van de stilte is een weg naar binnen. Het begint, heel basaal, met je mond houden. Volgens vele beoefenaars van de stilte is de weg naar de binnen de langste weg die een mens ooit in zijn of haar leven aflegt.
Die weg is misschien meer dan het ontdekken van de afwezigheid van geluid, maar ook het begin van luisteren: naar andere mensen, naar andere dingen.
Daarmee krijgt de stilte een sociale dimensie. En die is heel belangrijk voor de Iona Community. Na de reis naar binnen volgt de reis naar buiten. Kick Bras vertelde in zijn lezing over Etty Hillesum en de monnik Thomas Merton. Zij trokken zich terug om te kunnen denken en te schrijven en stil te worden. Vanuit die stilte konden zij tot authentieke gedachten komen. Hun woorden kwamen op uit de stilte. De tegenstelling tussen alleen zijn en tussen mensen zijn vond Thomas Merton een vervreemdende gedachte. Alleen zijn verbond hem met God. Daar haalde hij kracht uit voor zijn actieve leven en inzet voor gerechtigheid en vrede. Kick Bras zei het zo: 'Je kan niet alleen maar uitademen, je moet ook inademen'.

Uitademen

Wie het geluk heeft gehad om als gast van de Iona Community op Iona geweest te zijn en daar de schoonheid en stilte en het inademen heeft ervaren, wordt op de dag van vertrek bijna het eiland afgeduwd. Je moet weer naar buiten, het gewone leven in.
Tijdens de 'leaving service' worden je koffers al naar de boot gebracht. In de Abbey dank je God voor innerlijke vernieuwing en de ervaring van nabijheid.
Daarna wordt gebeden dat wij naar de wereld mogen leren kijken met ogen vol compassie. Dan volgen de woorden 'Take us outside, o Christ, outside holiness to where nations clash at the crossroads of the world'.

Roep van de stilte

Wij hebben dit weekend de titel 'De roep van de stilte' meegegeven.
Daar zit het verlangen in naar stilte, het roepen om stilte in de betekenis van verlangen naar stilte. Daarnaast schuilt in de manier waarop wij stilte wilden verkennen de veronderstelling dat stilte niet een leeg 'niets' is maar dat er iets te beluisteren valt. Een stem, de stilte zelf die je roept, God of de ander. Dus dat je geroepen wordt.
Tenslotte zit er ook de gedachte in dat stilte je ergens toe kan oproepen. Stilte kan iets in jezelf opdiepen dat je richting wijst in het leven waar de wereld wacht. Dat geldt je gewone dagelijkse leven en doen en laten, zorgen voor- en leven met onze geliefden, je werk, je omgeving.

Maar het wijst misschien ook richting naar mensen die in de wereld geen stem hebben, die gedwongen hun mond houden en zich moeten verschuilen. Kick Bras noemde de stilte 'een transformerende kracht, die je (ook) helpt echt verbinding te maken met de schepping waar wij mensen onderdeel van uit maken'.

Stilte delen

Ik neem me vaak voor om elke dag even 'gewoon' stil te zitten. Vaak lukt het niet. Zelfs niet als ik er best wel de tijd voor heb. Maar dat is weer een ander verhaal. Tijdens het weekend heb ik (opnieuw) ervaren hoe mooi het is om stilte te delen. Zelfs in het samen zingen ontstond stilte. Misschien nog wel meer dan tijdens het geplande ontbijt in stilte. Zo kan dat gaan met stilte. Soms als je het bewust zoekt ontglipt het je en dan ineens wordt het je in de schoot geworpen. Stilte is een geschenk.

Hanneke Ruitenbeek
Associate van de Iona Community
Lid Iona regiogroep Noord Holland