Anders dan anders -
vrijwilliger op Iona in 2020

Irene Stok ging in maart naar Iona om daar zes weken in de bookshop te werken. Bijna alles op Iona was ‘anders dan anders’: de overgang van winter- naar zomerseizoen, de verbouwing van de Abbey en ook het coronavirus had zijn invloed op de gang van zaken.

naar Iona

Er was voor mij ruimte en tijd ontstaan om voor een langere periode naar Iona te gaan. In het voorseizoen kon de bookshop wel een volunteer gebruiken. Goed voorbereid (warme kleren, genoeg medische zaken mee) ging ik op pad. Ik ben regelmatig op Iona geweest en weet zo’n beetje hoe het reilt en zeilt. Als vrijwilliger zie je de organisatie van een andere kant. Maar er was meer ‘anders’ op Iona.

de heenreis

Op 8 maart vertrok ik richting Iona met de trein naar Londen. Eerst ging ik voor twee nachten naar een vriendin in Brighton. Op dinsdag maakte ik de treinreis Londen-Oban, erg mooi en een half boek uit! De volgende dag reisde ik naar Iona waar ik rond lunchtijd aankwam. Daar was heerlijke soep en zelfgebakken brood met de heerlijke Iona hummus met rauwe wortelen. Ik kom hier met eten niets tekort!

de overgang van winter-naar zomerseizoen

Op Iona was men bezig wakker te worden uit de winterslaap. De vieringen werden gehouden in het Chapter House, klein en ….warm! De ochtendvieringen waren om 9.30 uur en de dag dat ik aankwam waren ze naar 9.00 uur verplaatst om in het ritme van het seizoen te komen als er gasten in de Abbey zijn. Er waren (nog) geen avondvieringen. Wel was er iedere dinsdag om 12 uur een healing service en op donderdag ook om 12 uur een agapèviering, daarover later meer.
  Er waren veel nieuwe stafleden, de sacristan bijvoorbeeld en ook de assistent sacristan. Zij moesten ontdekken hoe het allemaal werkt op Iona. Op mijn vijfde dag op Iona werden de vieringen verplaatst naar de Abbey. Het aansteken van de kaarsen bij de koorbanken ging niet vanzelf. De lonten waren voor een deel verzopen in de olie. Die moesten omhoog getrokken worden. En hoe werkt de microfoon? De mensen van de maintenance, het onderhoud, hadden ook genoeg te doen.
  Het was oefenen zonder gasten om als de gasten komen, routine te hebben. De stafleden en ook de vrijwilligers werd geleerd hoe je een ochtendgebed leidt. Met nog vier andere vrijwilligers bereidde ik het ochtendgebed voor woensdag 18 maart voor. Een bezoek van John Bell en Jo Love stond gepland om een training te geven voor het leiden van de vieringen. Kortom er werd alles aangedaan om het nieuwe seizoen goed te starten.
  Op het eiland zelf was men ook aan het opstarten. Het Argyll hotel was nog dicht. Op woensdagavond was de pub daar open en waren er vooral eilanders aanwezig. In het Bishop’s House was een groep en verder was het stil op het eiland. Ik heb twee Nederlandse toeristen ontmoet die naar Iona kwamen vanwege een verhaal over een onopgeloste moord uit 18zoveel op een jonge vrouw. “Kent u dat verhaal niet? En u komt hier vaker?” Ach ja, ik ben niet van de detectives en moorden.
  De Spar was beperkt open net als de souvenirwinkels. Er werd wel hard gewerkt, aan de bouw van een nieuwe village hall en aan de Abbey.

de verbouwing van de Abbey

De Abbey wordt nog steeds verbouwd. Er staan steigers, keten, auto’s en er werken mensen.

Helaas is het gebouw niet toegankelijk. Een keer stond de deur in de cloisters open. Ik kon een blik werpen in de common room en daar werd duidelijk gewerkt: vloerbedekking was er uit gehaald en er stond verder weinig in. Ik heb geprobeerd om vanuit de kerk naar de slaapkamers te gaan maar dat was verboden. En ik houd me aan regels….

Doordat we niet in de refectory van de Abbey terecht konden, aten we in de MacLeod Center. We, dat waren zo’n 20 mensen: stafleden en vrijwilligers.In de Mac stonden twee tafels uit de Abbey en er stond van alles opgeslagen.

Het was wat rommelig en er werd geïmproviseerd en dat verliep prima.
  Volgens een schema dat ik kreeg stond gepland dat de Abbey op 25 maart weer aan de Iona Community zou worden overgedragen. Niet iedereen was er van overtuigd dat de ‘builders’ dat zouden redden.

Cul Shuna

Met nog vier vrijwilligers ‘woonde’ ik in Cul Shuna, een huis achter het huis Shuna aan de ‘hoofdweg’, even voorbij het Argyl hotel.

Cul Shuna is van de Iona Community en is gebruikt door de bouwvakkers om in te overnachten. Zij kunnen immers niet iedere dag terug naar huis. Dus gebruikten zij Cul Shuna zodat ze hele dagen konden werken. Cul Shuna was net weer terug gegeven aan de IC. Ik begreep dat de bouwvakkers nu in het Columba hotel zaten. De mensen van de maintenance waren druk bezig om Shuna te sausen, schilderen en allerlei onderhoud te doen. Ik kwam in een kamer die naar de muurverf rook en die ik helemaal alleen had. Ik vond de indeling geweldig, heel efficiënt en ik kon mijn spullen goed kwijt.

het leven in een kleine gemeenschap

Voor mij was het bijzonder om in een kleine gemeenschap te leven. We woonden met vijf mensen in Cul Shuna en daar maakten we afspraken over de taken in huis. Een van ons (maintenance) maakte een kartonnen bord met de taken erop en bovenin een schuif met de kamernummers zodat we de taken iedere week konden verdelen.
  In Cul Shuna hebben we veel plezier gehad. Om een teddybeer met shirt waarop stond ‘I love Nicola’. Iemand had die meegenomen. Nicola is de premier van Schotland en erg geliefd. Iemand anders vond dat ze een rokje aan moest en ging dat haken. Ze wilde ook een hoedje haken maar snapte het patroon niet. Op haar laptop stond het patroon; op mijn smartphone de vertaling van de haaksteken (wie weet nou dat een dc, dubble croch betekent en dat dat een vaste is?!) en zo kon ik haar uitleggen hoe ze het hoedje kon maken. Maar eerst ging Nicola slapen: een kussen was haar matras, een theedoek het laken en een (schoon!) schuursponsje het hoofdkussen. Er was een klein deurtje met opbergruimte en daar kon ze mooi liggen.

We waren onderdeel van de grotere groep mensen die namens de IC op Iona zijn, de staf die vooral in Dunsmeorach woont of in een van de twee andere huizen van de IC. In de Mac woonde een gezin, de vader en moeder waren de musicians en zij zorgden voor de muzikale begeleiding bij de diensten.
  Hun dochters 6 en 9 jaar oud, waren er ook. Zij fietsten rond de eettafel, ruimte zat. Tussen de middag kwamen ze uit school in hun sweaters met daarop ‘Iona primary school’. De oudste was jarig toen ik er was. We hadden natuurlijk taart en op zondag vierde ze haar verjaardag met klasgenoten. In de Mac waren opeens een heleboel verklede kinderen die met hun ouders pizza kwamen eten. Zo is het ‘gewone’ leven op Iona.
  En wat gewoon is op Iona is een stroomstoring, die hadden we ook. Vanaf een uur of 11. De soep voor de lunch werd op een houtkachel verwarmd. Thee was er niet na het eten. Het regende dus naar buiten gaan was geen optie. Kachels deden het niet. Om 4 uur was er weer stroom. Dat betekende volgens een huisgenote dat er wel warm eten zou zijn, anders zou het brood zijn. Ik vond het wel wat vreemd dat het toetje die dag ijs was, bbrrr.

het werk in de shop

Daarvoor kwam ik naar Iona, om in de shop te werken. Ik vond het ontzettend leuk! Ook hier was het weer het begin van het seizoen. Er kwamen dozen met bestellingen binnen. Ik heb die gecontroleerd aan de hand van de rekening. Meestal klopte het: zoveel kalenders, zoveel kaarten. Maar 50 koelkastmagneten met vaten whisky waren echt niet besteld. Dat loopt niet op Iona. Daar verkoop je koelkastmagneten met de Abbey erop of puffins. Ik heb sierraden en glaswerk geprijsd en in een vitrinekast geplaatst. En natuurlijk geleerd hoe de kassa werkt. Pinbetalingen met code geven eerst de bon voor de klant en dan de bon voor de kassa. Pinbetalingen met contactloos betalen geven eerst de bon voor de kassa en dan de bon voor de klant. Of was het andersom? En waar vind je producten zonder streepjescode? Een vingerhoedje zal wel onder gifts staan. Maar hoe heet een vingerhoedje in het Engels?! Een thimble natuurlijk! En kaartenmapjes met en zonder enveloppen. Ik kreeg een mandje met allerlei producten en moest zien uit te zoeken waar de prijzen te vinden waren. En daarna? Toen mocht ik de inhoud van het hele mandje weer opruimen. Dan leer je meteen waar alles staat.

het coronavirus

Ja en het coronavirus speelde ook op Iona een rol. Meteen bij aankomst werd mij al verteld dat er niet gehugd werd, geen handen geven, handen wassen, papieren handdoeken en zakdoeken enz. Het had ook invloed op de vieringen. Ik heb een bijzondere agapeviering en een bijzondere healingservice meegemaakt.
  In de agapeviering, informeel avondmaal, stonden een lege schaal en een lege beker. Vanwege corona konden we het brood en de beker niet delen. Er werd gevraagd wat er aan gedachten bij je opkwamen bij het zien van de lege schaal en de lege beker. Mensen gaven aan dit een goede beslissing te vinden; anderen zeiden te denken aan mensen die sociaal geïsoleerd zijn en weinig kunnen delen. We konden elkaar ook de vredeswens niet geven. Dan schud je handen of je hugt en zegt: ”Vrede van Christus” of “peace be with you.” Vaak gebeurt dat zonder mensen aan te kijken, even snel. Nu zongen we elkaar vrede toe en werd gevraagd anderen aan te kijken. Dat leek makkelijk maar was ook moeilijk. Hoe lang kijk je elkaar aan, wat denk je, hoe kijk je? Eigenlijk raakte het meer, zei iemand na afloop.
  En op dinsdag was de healing service. Normaal knielen mensen dan en legt iemand zijn of haar handen op het hoofd van de geknielde persoon en zegt de woorden:

Spirit of the living God
present with us now
heal you in body, mind and spirit
and free you from all that harms you,
in Jesus’ name.
Amen

Dat opleggen van handen kon nu niet i.v.m. besmetting. Ook daar is een mooie vorm voor gevonden. Voor in de kerk lagen twee keer twee knielkussens. Achter ieder set van twee kussens stond iemand met een brandende kaars in haar handen. Wie wilde mocht naar voren komen en knielen op een kussen. Degene met de kaars ging voor een kussen staan en stak de kaars naar voren naar de persoon die knielde. Met elkaar zeiden we de woorden. Daarna ging degene met de kaars naar het andere kussen waar iemand knielde. En zo gingen ze heen en weer tussen de kussens met daarop de geknielde mensen. Aan het eind draaiden de mensen met de kaarsen zich naar elkaar toe, staken de kaarsen naar voren en spraken met ons in de kerk de woorden. Zo kreeg iedereen de zegen van heelheid.

Inmiddels was het dinsdag 17 maart. In Dervaig op Mull was corona vastgesteld bij twee mensen. Er kwamen minder toeristen naar Iona. Het was al een week bekend dat in de hotels boekingen werden geannuleerd. Er waren vragen over de opening van de Abbey: kan het wel doorgaan? En er waren vragen over de bevoorrading van Iona. Voedsel moet vanaf Oban met de ferry naar Mull, over Mull rijden, met de ferry naar Iona en daar verspreid worden. Hoe lang lukt dat nog? Hoe veel mensen mogen er nog op de boot? Voor mij werd het duidelijk: ik kon beter naar huis gaan. Frankrijk had grenzen gesloten. Voordat Nederland dat ook ging doen, wilde ik terug zijn. Ik vind het erg fijn op Iona maar wilde daar geen maanden zitten zonder iets te doen te hebben of in een Schots ziekenhuis te belanden.

de reis terug

Woensdag 18 maart met de ferry van 9 uur vertrok ik weer van Iona, precies een week nadat ik was gekomen.
  In de Abbey verzorgden twee i.p.v. vijf mensen uit Cul Shuna het ochtendgebed. Met de ferry van 7 uur waren al twee andere vrijwilligers vertrokken.
  Catriona, de warden (beheerder) van de Abbey stond op de jetty (de aanlegplaats van de pont) en tot mijn verrassing kwamen Marlene en Duncan aanlopen. Ik ken hen al langer en zij waren mijn shopmanagers. Zij stonden met zijn drieën mij uit te zwaaien, op een bijna lege ferry.
  Het was raar om na een week weer al die plekken te zien waar ik voor mijn gevoel net was geweest: Mull, Oban, Glasgow. Alleen reisde ik nu niet via Londen omdat het onduidelijk was of de Eurostar reed. De vluchten vanuit Glasgow gingen vroeg op de dag. Ik reisde door naar Edinburgh (met een kwartier vertraging en hulp om een andere route te nemen) en vloog ’s avonds terug naar Nederland.

Op Iona hopen ze dat ik gauw weer terug kom. We gaan het zien.
  Inmiddels is bekend dat alle vrijwilligers weg gaan, dat alleen de staf achterblijft, dat de shop gesloten wordt en dat de weken in de Abbey hopelijk later dit jaar kunnen beginnen.
  Tot die tijd zorgt een kleine groep stafleden voor de vieringen; iedere morgen zal er een ochtendgebed zijn. Daar bidden zij, ook voor ons. Ik wil jullie vragen om voor hen te bidden of hen een kaartje te sturen. Zo blijven we met elkaar verbonden.

Kaarten kun je sturen naar:
The Iona Community, Iona Abbey
Isle of Iona
Argyll PA76 6 SN
Scotland
Groot Brittannië

Irene Stok

Grieshog 58  april 2020